Die Verenigde Nasies se Menseregtekomitee het bevind dat die Boere­mag-hofsaak die reg op ’n billike verhoor van ’n vader en sy twee seuns geskend het. Hulle is skuldig bevind aan terrorisme nadat hulle beplan het om die regering omver te werp en Nelson Mandela te vermoor.
In ’n vroeë, ongeredigeerde weergawe van sy beslissing oor oortredings van die Internasionale Verdrag oor Burgerlike en Politieke Regte (IVBPR), het die komitee – na aanleiding van Johan Lets Pretorius en sy seuns, Johan en Wilhelm – Suid-Afrika 180 dae gegun om oor verskeie aangeleenthede verslag te doen. Dit sluit in waarom die Boere­mag-verhoor 11 jaar geduur het en waarom die Pretorius-gesin nie hul skuldigbevindings en vonnisse kon appelleer nie.
Regsontleder Nicole Fritz het gesê die komitee se bevindinge sal nie die mans se skuldigbevindings of vonnisse raak nie. Hoewel die komitee bevind het dat Suid-Afrika sekere aspekte van die verdrag geskend het, het sy beklemtoon dat Suid-Afrikaanse hofuitsprake nie deur die besluit geraak word nie.
Die verreikende besluit is geneem nadat die Suid-Afrikaanse regering versuim het om op verskeie kernbeskuldigings oor die Boere­mag-vervolging te reageer. Regeringsdepartemente kon glo nie verduidelik waarom dit gebeur het nie.
Fritz het verder gesê dit is kommerwekkend dat Suid-Afrika nie deeglik op die aangeleentheid gereageer het nie. Sy het beklemtoon dat die land die integriteit van VN-prosesse behoort te handhaaf en sy saak duidelik moes stel.
Uit die komitee se vyfbladsy-oorsig blyk dit dat ’n verteenwoordiger van Suid-Afrika aangevoer het dat Pretorius en sy seuns die Konstitusionele Hof kon nader. Die komitee het egter bevind dat baie van hul klagtes – insluitend die lang duur van die verhoor en die beweerde gebrek aan regsverteenwoordiging – nie voldoende aangespreek is nie.
Die komitee het ook aangedui dat wanneer ’n staat nie reageer of onvolledig reageer nie, die klagtes van die indiener groter gewig dra.
Gevolglik is bevind dat die 11 jaar lange verhoor, wat vroeër as ’n oorwinning vir Suid-Afrika se demokrasie beskou is, wel die regte van die beskuldigdes geskend het.
In 2013 is 22 beskuldigdes skuldig bevind aan hoogverraad vir ’n komplot om die regering omver te werp, Nelson Mandela te vermoor en bomaanvalle te loods. Een persoon is tydens die aanvalle dood.
Die komitee het bevind dat verskeie van die Pretorius-gesin se klagtes oor regskendings voldoende gestaaf is. Dit sluit in hul afwesigheid tydens sekere dele van die verhoor, hul gebrek aan regsverteenwoordiging en die skending van hul reg op vertroulike kommunikasie met hul regsverteenwoordigers.
Verder is bevind dat hul gesprekke met prokureurs moontlik gemonitor is en dat hulle nie voldoende tyd en fasiliteite gehad het om hul verdediging voor te berei nie.
Die komitee het ook bevind dat hul reg om hul saak deur ’n hoër hof te laat hersien, geskend is nadat hul appèlaansoeke van die hand gewys is sonder behoorlike oorweging.
Hoewel die komitee meen dat Suid-Afrika stappe moet doen om soortgelyke oortredings in die toekoms te voorkom, het dit nie beslis dat die Pretorius-gesin vergoeding moet ontvang nie.
Internasionale regskenner, professor Anthoni van Nieuwkerk, het gesê Suid-Afrika moet dringend die aangeleentheid aanspreek. Hy het gewaarsku dat die hantering van die saak op swak bestuur dui en tot verdere regsprobleme kan lei indien dit nie reggestel word nie.
Hy het ook daarop gewys dat die bevinding moontlik internasionale politieke implikasies kan hê.
Intussen het die regering aangedui dat hy besig is om ’n omvattende verslag oor die aangeleentheid saam te stel. Volgens woordvoerder Terence Manase sal die verslag die prosedurele geskiedenis en Suid-Afrika se regsposisie uiteensit.
Daar is egter berig dat die regering tans geen rekord het van formele kennisgewing oor die komitee se bevinding of ’n uitnodiging om insette te lewer nie.
Die komitee se bevindinge toon verder dat Suid-Afrika nie voldoende bewyse kon lewer vir sy bewering dat die vertragings in die verhoor deur die beskuldigdes veroorsaak is nie.
In die afwesigheid van ’n deeglike staatsreaksie het die komitee uiteindelik tot die gevolgtrekking gekom dat verskeie regte van die beskuldigdes geskend is, insluitend hul reg op ’n spoedige verhoor en ’n billike regsproses.