PRETORIA – Nog 80 000 formele werksgeleenthede het in die eerste drie maande van vanjaar verlore gegaan, volgens die jongste Kwartaallikse Indiensnemingsopname van Statistieke Suid-Afrika (Stats SA). Die syfers is bekend gemaak terwyl duisende Suid-Afrikaners gister aan optogte teen onwettige immigrasie deelgeneem het.
Op ‘n jaargrondslag het die formele ekonomie 121 000 minder werksgeleenthede as in Maart verlede jaar gehad.
Werkloosheid en die beskerming van werksgeleenthede was van die hoofkwessies tydens gister se optogte in stede soos Johannesburg, Durban, Kaapstad en Pietermaritzburg. Die “March and March”-beweging voer aan dat immigrasiewette strenger toegepas moet word om Suid-Afrikaners se werksgeleenthede te beskerm. Die beweging vra ook dat daar harder opgetree word teen werkgewers wat onwettige immigrante in diens neem en dat informele handel beter gereguleer word.
Kritici meen egter die veldtog kan vreemdelingehaat aanwakker en waarsku dat immigrante onregverdig vir Suid-Afrika se werkloosheidskrisis blameer word.
Volgens Stats SA het die aantal formele werknemers buite die landbousektor van 10,548 miljoen in Desember 2025 tot 10,468 miljoen aan die einde van Maart 2026 afgeneem.
Die grootste afname was in gemeenskapsdienste, waar 53 000 poste verlore gegaan het. Die handelsbedryf – wat groothandel, kleinhandel, hotelle en restaurante insluit – het nog 40 000 poste verloor. Die vervoer- en elektrisiteitsektor het ook minder mense in diens gehad.
Daar was wel groei in enkele bedrywe. Die vervaardigingsbedryf en sakedienste het elk 7 000 nuwe werksgeleenthede geskep, terwyl mynbou 2 000 en die boubedryf 1 000 poste bygevoeg het. Dit was egter nie genoeg om die verliese in ander sektore te verreken nie.
Deeltydse werknemers is die swaarste getref. Altesaam 56 000 deeltydse poste het gedurende die kwartaal verdwyn, terwyl 24 000 voltydse poste verlore gegaan het.
Werknemers se vergoeding het ook afgeneem. Die totale bedrag wat aan salarisse, lone, bonusse en oortyd betaal is, het met R43,4 miljard, of 4%, tot R1,04 triljoen gedaal. Bonusbetalings het met byna 30% afgeneem, terwyl oortydbetalings ook laer was.
Dr. Elna Moolman, hoof van Suid-Afrikaanse makro-ekonomiese navorsing by Standard Bank, sê die syfers dui daarop dat huishoudings onder toenemende finansiële druk verkeer.
Volgens haar wys kredietburodata dat al hoe meer verbruikers sukkel om hul skuld betyds te betaal. Sy meen stygende lewenskoste en hoër rentekoerse sal waarskynlik veroorsaak dat huishoudings vir die res van die jaar onder druk bly.
