Suid-Afrika se leesvermoë onder jong kinders is in ’n krisis. Nuwe navorsing wys dat sewe uit elke tien leerders in graad 1 tot 3 nie op die vereiste vlak in hul huistaal kan lees nie.
Die bevindings kom uit die Departement van Basiese Onderwys se Funda Uphumelele Nasionale Opname, waarin byna 28 000 leerders by 710 skole regoor die land getoets is.
Die resultate toon dat slegs 30% van leerders in die grondslagfase op die verwagte vlak lees. In sommige tale kan tot ’n kwart van graad 3-leerders nie eens een woord lees nie, terwyl 15% geen punte in leesassesserings behaal het nie.
Dr. Phumzile Mlambo-Ngcuka, voorsitter van die 2030-Leespaneel, sê die syfers wys duidelik waar hulp dringend nodig is.
“Ons het nou ’n volledige beeld van waar Suid-Afrikaanse kinders hulle in die belangrikste leerjare bevind. Die data wys hoe groot die uitdaging is, maar ook waar daar vooruitgang gemaak word,” sê sy.
Die probleem is nie nuut nie. ’n Internasionale studie het reeds in 2023 bevind dat 81% van Suid-Afrikaanse tienjariges nie met begrip kan lees nie. Dit is selfs hoër as die 78% wat in 2016 aangeteken is.
Die minister van Basiese Onderwys, Siviwe Gwarube, sê leesonderrig bly ’n prioriteit. Volgens haar werk die departement aan nuwe programme en leerhulpbronne om lees- en syfervaardighede in die grondslagfase te verbeter.
Dit sluit onder meer leesboeke, onderwysersgidse en leerprogramme in al die amptelike tale in. Die departement wil ook groter klem plaas op klankleer, wat kinders leer hoe letters en klanke saamwerk om woorde te vorm.
Klankleer was vir baie Suid-Afrikaners die grondslag van leesonderrig. Kinders leer om woorde uit te klank eerder as om dit bloot uit die kop te memoriseer.
Volgens die huidige skoolkurrikulum behoort klankleer steeds in graad R tot graad 3 aangebied te word. Die riglyne bepaal dat dit ongeveer 15 minute per dag, vyf dae per week, onderrig moet word.
Tog meen sommige ouers dit gebeur nie altyd in die praktyk nie.
’n Ma van Durban, Se-Anne Rall, sê sy moes haar dogter self klankleer aanleer omdat dit nie voldoende by die skool gedoen is nie.
Volgens haar vorm klankleer die basis van spelling en leesbegrip.
“Dit help nie ons kla dat kinders nie met begrip kan lees nie as hulle nie eers die basiese boustene van lees behoorlik leer nie,” sê sy.
Onderwyskenners waarsku dat swak leesvermoë ’n kind se hele skoolloopbaan kan beïnvloed. Lees is die grondslag waarop byna alle verdere leer gebou word.
Die jongste syfers beklemtoon hoe groot die uitdaging is en hoe dringend oplossings gevind moet word om Suid-Afrika se geletterdheidskrisis aan te spreek.
