~Deur DwarsDoring
Sowat R1,79 miljard se pensioenbydraes is by munisipaliteite agterstallig. Die werknemers het hul kant gebring, maar hul werkgewers het blykbaar besluit dat aftrede iemand anders se probleem is.
Daar is min dinge waarop ‘n werkende mens so staatmaak soos sy pensioen. Maand ná maand word ‘n gedeelte van sy salaris opsygesit sodat hy eendag, wanneer die jare begin aanstap, nie met ‘n leë beursie en ‘n klomp mooi herinneringe hoef af te tree nie.
Maar in Suid-Afrika het sekere munisipaliteite blykbaar ‘n nuwe aftreeplan ontwikkel: Die werknemer werk, die bydraes word verskuldig, en die geld bereik nie die pensioenfonds soos dit moet nie.
Volgens die Parlement se staande komitee oor finansies skuld ongeveer 19 munisipaliteite gesamentlik R1,79 miljard aan uitstaande pensioenfondsbydraes. Nie R1,79 miljoen nie. R1,79 miljard!
En die werknemers wat op daardie geld staatmaak? Hulle kan seker maar troos put uit die wete dat hul munisipaliteite steeds genoeg administratiewe vermoë het om vergaderings te belê.
Die Vrystaat loop voor, ongelukkig in die verkeerde wedloop
Die Parlement het op 9 Oktober bekend gemaak dat munisipaliteite in die Vrystaat en Noordwes saam verantwoordelik is vir 79,4% van die uitstaande bedrag.
Die Kopanong Plaaslike Munisipaliteit in die Vrystaat skuld volgens die parlementêre inligting ongeveer R378 miljoen, terwyl Masilonyana se agterstallige bydraes sowat R156 miljoen beloop.
Hierdie twee munisipaliteite alleen is dus vir meer as ‘n halfmiljard rand verantwoordelik.
‘n Mens moet erken dat dit ‘n indrukwekkende prestasie is, hoewel dit waarskynlik nie op enige munisipale bestuurder se lys van prestasies vir die jaarverslag behoort te verskyn nie.
Die ironie is dat dieselfde owerhede wat van inwoners verwag om hul diensterekeninge betyds te betaal, sukkel om hul eie verpligtinge teenoor werknemers na te kom.
‘n Gewone werknemer kan nie sommer besluit om sy aftreebydraes vir ‘n paar jaar uit te stel terwyl hy aan ‘n finansiële herstelstrategie werk nie. Maar by sommige munisipaliteite het hierdie soort wanbetaling klaarblyklik deel van die administratiewe landskap geword.
Die wet is duidelik. Die betaling minder so.
Artikel 13A van die Wet op Pensioenfondse vereis dat deelnemende werkgewers die voorgeskrewe pensioenbydraes volledig aan die betrokke fondse oorbetaal.
Dit sluit bydraes in wat van werknemers se vergoeding afgetrek word, asook die werkgewer se eie verpligte bydraes.
Hierdie geld is nie ‘n vrywillige skenking wat die munisipaliteit kan maak wanneer daar toevallig iets in die bankrekening oorbly nie. Dit is ‘n wetlike verpligting.
Nie-nakoming kan ernstige regsgevolge hê, maar die presiese verantwoordelikheid van individue moet behoorlik ondersoek en vasgestel word. Die uitstaande bedrag alleen bewys nie dat elke betrokke amptenaar persoonlik geld gesteel het nie.
Maar dit maak die situasie nie minder ernstig nie.
Wanneer pensioenbydraes nie betyds betaal word nie, kan werknemers beleggingsgroei misloop en kan hul toekomstige voordele geraak word.
Vir iemand wat reeds naby aftrede is, kan dit ‘n besonder ontstellende ontdekking wees.
Die munisipaliteit kan sy finansiële herstel uitstel. Die werknemer kan ongelukkig nie sy ouderdom uitstel nie.
Die Parlement ontdek nou die probleem
Die voorsitter van die staande komitee oor finansies, dr. Joe Maswanganyi, het aangedui dat die betrokke munisipaliteite skriftelik moet verduidelik hoe hulle die uitstaande bydraes gaan vereffen en watter stappe teen verantwoordelike persone gedoen word.
Die komitee wil ook die ministers van finansies en samewerkende regering en tradisionele sake betrek. Dit is noodsaaklike toesig.
Maar die vraag bly waarom sulke ernstige agterstallige verpligtinge oor lang tydperke kan ophoop voordat daar voldoende ingryping plaasvind.
Die Nasionale Tesourie het reeds in Julie vanjaar erken dat ernstige munisipale finansiële wanbestuur voortduur en dat geldelike oordragte aan bepaalde munisipaliteite tydelik teruggehou moes word om finansiële dissipline af te dwing.
Die waarskuwingstekens was dus lankal daar. En nou gaan ons natuurlik briewe skryf, verduidelikings aanvra en vergaderings reël. Die papierwerk sal waarskynlik uitstekend verloop.
Jammer net dat ‘n afgetredene nie sy kruideniersware met ‘n parlementêre navraag kan betaal nie.
Die rekening vir ‘n leeftyd se werk
Hierdie saak gaan nie bloot oor munisipale boekhouding nie. Dit gaan oor mense wat jare lank gewerk het met die verwagting dat hul aftreevoorsiening behoorlik bestuur word.
Die verantwoordelike owerhede moet nie net verduidelik waarom die geld uitstaande is nie. Hulle moet ook aantoon hoe dit verhaal gaan word, hoe werknemers se belange beskerm word en wie vir bewese versuim aanspreeklik gehou sal word.
Want finansiële dissipline beteken weinig indien dit net van die werknemer en belastingbetaler verwag word, maar nie van die instelling wat hul geld moet bestuur nie.
Suid-Afrika se munisipaliteite het nie nóg ‘n kursus oor verantwoordelike finansiële bestuur nodig voordat hulle hul pensioenverpligtinge nakom nie. Hulle moet eenvoudig begin betaal wat hulle wetlik verskuldig is.
En miskien is dit die grootste ironie van alles: Die werknemer het sy hele loopbaan lank vir die munisipaliteit gewerk.
Nou, wanneer hy uiteindelik wil ophou werk, moet hy moontlik eers hoop dat die munisipaliteit begin werk.
