Die plaaslike finansiële sektor bevind hom tans op ‘n kritieke kruispad.
Dit kom terwyl die Suid-Afrikaanse Reserwebank (SARB) se Monetêre Beleidskomitee (MBK) Donderdag sy rentekoersbesluit vir Mei bekend maak.
Die eerste maande van die jaar het optimisme geskep vir ‘n volgehoue siklus van rentekoersverlagings, maar toenemende geopolitieke spanning in die Midde-Ooste en die gevolglike wêreldwye olieskokke het die prentjie vinnig verander.
Bekostigbaarheid teenoor markstabiliteit
Hoewel Suid-Afrika se eiendomsmark steeds ‘n bestendige herstel toon, lyk dit of groeiende wêreldwye onsekerheid en aanhoudende energiekosteskokke die SARB kan dwing om ‘n voorkomende rentekoersverhoging van 25 basispunte in te stel.
Indien die prima uitleenkoers tot 10,50% verhoog word, sal dit wydverspreide gevolge vir die eiendomsektor hê en kopers sowel as huiseienaars raak, sê BetterBond.
‘n Prima koers van 10,50% is egter steeds aansienlik laer as die hoogtepunt van 11,75% wat gedurende 2024 ervaar is.
Vir bestaande huiseienaars sal ‘n rentekoersverhoging huishoudelike begrotings verder onder druk plaas, aangesien lewenskoste reeds styg. Volgens Bradd Bendall, nasionale hoof van verkope by BetterBond, is dit egter belangrik om perspektief te behou.
“‘n Prima koers van 10,50% is steeds baie laer as die 11,75%-vlak wat in 2024 ervaar is. Op ‘n verband van R2 miljoen sal maandelikse paaiemente byvoorbeeld steeds sowat R1 700 goedkoper wees as twee jaar gelede, wat ‘n mate van verligting bied aan verbruikers wat finansieel onder druk verkeer,” sê hy.
Eerste kopers staar groter uitdagings in die gesig
“Voornemende eerste kopers ervaar egter onmiddellike bekostigbaarheidsuitdagings. Depositovereistes vir hierdie groep het in April alleen reeds met 38% gestyg. Saam met hoër leeningskoste kan hierdie strenger kredietomgewing hul toetrede tot die eiendomsmark vertraag.”
“Gevolglik verwag ons dat jonger kopers na alternatiewe strategieë sal beweeg, soos ‘rentvesting’ – waar mense in gewilde leefstylgebiede huur, maar terselfdertyd bekostigbare beleggings-eiendomme elders koop om hul eerste tree op die eiendomsleer te gee.”
Eiendomsmark betree moontlike verstrammingsiklus vanuit sterk posisie
Bendall voeg by dat die eiendomsmark hierdie moontlike verstrammingsiklus vanuit ‘n sterk posisie betree. Jaar-tot-jaar huisleningsaansoeke het met 6,2% gestyg, terwyl gemiddelde huispryse nuwe rekordvlakke bereik het.
Huispryse het met 10,3% gestyg vir eerste kopers, met ‘n gemiddelde waarde van R1,4 miljoen, en met 19,9% vir herhalende kopers, met ‘n gemiddelde van R1,7 miljoen.
“Hoewel ‘n rentekoersverhoging korttermyn-enthousiasme onder verbruikers kan demp, bly streeksvraag sterk, veral weens semigrasie na die Wes-Kaap en waarde-soekende kopers in Johannesburg se suidoostelike voorstede. Beheerde inflasie sal uiteindelik langtermynvertroue in die eiendomsmark beskerm,” sê hy.
Die rand as beskerming teen inflasieskokke
Terwyl die mark voorberei op ‘n moontlik strenger aankondiging deur die SARB, val die fokus op die wisselwerking tussen valutabewegings en plaaslike monetêre beleid, sê Harry Scherzer, uitvoerende hoof van Future Forex.
“Die voortgesette konflik in die Midde-Ooste het wêreldwye oliepryse tot bo 100 dollar per vat laat styg, wat Suid-Afrika se nuwe inflasieteiken van 3,0% onder druk plaas. In hierdie wisselvallige omgewing dien aggressiewe sentrale bankbeleid as ‘n noodsaaklike beskerming vir die plaaslike geldeenheid.”
“Deur ‘n moontlike verdedigende rentekoersverhoging aan te dui, versterk die SARB die meganisme van die sogenaamde ‘carry trade’ in ontluikende markte. Dit bly noodsaaklik om ‘n sterk opbrengsverskil tussen Suid-Afrikaanse rentekoerse en dié van ontwikkelde ekonomieë – veral teenoor ‘n wisselvallige Amerikaanse dollar – te handhaaf.”
Scherzer meen die SARB se komende besluit sal minder gaan oor plaaslike ekonomiese oorverhitting en eerder oor die bou van ‘n beskerming teen eksterne ekonomiese skokke.
“Of die MBK nou besluit om ‘n taktiese, voorkomende verhoging in te stel of om rentekoerse onveranderd te laat om brose plaaslike groei te beskerm, een ding is duidelik: stabiliteit bly die belangrikste geldeenheid.”
Hoewel ‘n rentekoersverhoging onmiddellike finansiële druk op verbruikers en ondernemings sal plaas, dui die veerkragtigheid wat die eiendoms- en finansiële sektor die afgelope jaar getoon het daarop dat Suid-Afrika se ekonomiese grondslag steeds sterk genoeg is om toekomstige uitdagings te hanteer.
Suid-Afrikaners kan weer druk op hul beursies voel
Volgens REMAX Southern Africa kan Suid-Afrikaners binnekort weer groter druk op hul finansies ervaar indien stygende inflasie die Reserwebank dwing om rentekoerse verder te verhoog.
Die eiendomsagentskap sê inflasie het in April skerp gestyg, hoofsaaklik weens hoër brandstof- en vervoerkoste, sowel as stygende huur- en nutskoste.
Ontleders verwag nou moontlike rentekoersverhogings in die komende maande weens die tweede-rondte-gevolge van die voortdurende geopolitieke spanning.
Vir huiseienaars, voertuigfinansiering en enigeen met skuld kan selfs ‘n klein rentekoersverhoging beteken dat honderde of selfs duisende rand ekstra elke maand betaal moet word.
Dit beteken:
  • Hoër huisleningspaaiemente
  • Duurder voertuigfinansiering
  • Hoër kredietkaart-rente
  • Minder beskikbare inkomste elke maand
Meer druk op huishoudelike begrotings
Aangesien Suid-Afrikaners reeds swaarkry onder stygende kos-, brandstof- en elektrisiteitspryse, kan nog ‘n rentekoersverhoging huishoudelike begrotings verder onder druk plaas.
Volgens Adrian Goslett, uitvoerende hoof en streeksdirekteur van REMAX Southern Africa, kan verbruikers nie inflasie of rentekoerse beheer nie, maar wel hul reaksie daarop.
“Klein finansiële gewoontes vandag kan mettertyd ‘n verrassend groot verskil maak,” sê hy.
Intussen het Samuel Seeff, voorsitter van die Seeff Property Group, die Reserwebank sterk versoek om nie hierdie week rentekoerse te verhoog nie, ondanks die styging in inflasie tot 4% vanaf 3,1% in Maart.
Hy meen die huidige inflasiedruk is tydelik en grootliks veroorsaak deur die styging in brandstofpryse as gevolg van die oorlog in die Midde-Ooste, sowel as Eskom se jaarlikse elektrisiteitsverhoging. Volgens hom is die inflasiestyging boonop nie so ernstig soos aanvanklik verwag is nie.