JOHANNESBURG – Hoewel Suid-Afrikaners die afgelope tyd aansienlik minder beurtkrag ervaar as in vorige jare, word baie huishoudings nou met ‘n ander uitdaging gekonfronteer: steeds stygende elektrisiteitsrekeninge.
Die Nasionale Energiereguleerder van Suid-Afrika (NERSA) het ‘n gemiddelde verhoging van 8,76% in Eskom se elektrisiteitstariewe vir direkte kliënte vanaf 1 April 2026 goedgekeur. Munisipale verbruikers sal vanaf 1 Julie 2026 ‘n gemiddelde verhoging van 9,01% betaal.
Volgens NERSA is die verskil tussen die twee verhogings die gevolg van die onderskeie implementeringsdatums vir Eskom en munisipale elektrisiteitsverspreiders.
Die tariefverhogings volg ondanks merkbare verbeterings in Suid-Afrika se elektrisiteitsvoorsiening en die feit dat beurtkrag die afgelope maande grootliks tot die verlede behoort.
Vir baie verbruikers bly die vraag egter eenvoudig: As die ligte nou aan bly, waarom styg elektrisiteitskoste steeds?
Eskom se prestasie toon verbetering
Eskom het in Maart aangekondig dat Suid-Afrika 300 dae sonder beurtkrag bereik het. Gedurende dieselfde tydperk het onbeplande kragonderbrekings met gemiddeld 53% afgeneem vergeleke met die vorige jaar.
Die kragvoorsiener het ook bekend gemaak dat sy Energiebeskikbaarheidsfaktor (EAF) tot 65,85% gestyg het, wat volgens Eskom dui op volgehoue vordering met sy omkeerstrategie.
Meer onlangs het Eskom berig dat die EAF vir die huidige boekjaar 62,59% bereik het, teenoor 57,43% gedurende dieselfde tydperk verlede jaar. Besteding aan diesel vir noodopwekking het terselfdertyd aansienlik afgeneem.
Hierdie verbeterde prestasie het ook Eskom se finansiële posisie versterk.
Volgens Reuters het die nutsmaatskappy sy eerste wins in agt jaar aangeteken. Eskom het ná belasting ‘n wins van R16 miljard vir die boekjaar geëindig Maart 2025 gerapporteer, vergeleke met ‘n verlies van R55 miljard die vorige jaar.
Die ommeswaai word toegeskryf aan staatskuldverligting, hoër elektrisiteitstariewe en die drastiese afname in beurtkrag.
Tariewe bly styg
Ondanks Eskom se verbeterde bedryfsprestasie gaan elektrisiteitspryse steeds op.
NERSA sê die goedgekeurde tariewe vorm deel van Eskom se gereguleerde inkomsteherwinningsraamwerk, wat bepaal hoe die nutsmaatskappy sy goedgekeurde uitgawes van verskillende kategorieë verbruikers verhaal.
In Februarie het die reguleerder sy aanvanklike tariefbesluit hersien nadat berekeningsfoute geïdentifiseer is. Die hersiene besluit het vir Eskom ‘n groter tariefverhoging toegestaan as wat aanvanklik beplan is.
Volgens NERSA poog die besluit om ‘n balans te vind tussen Eskom se finansiële volhoubaarheid en die bekostigbaarheid van elektrisiteit vir verbruikers.
Groot beleggings steeds nodig
Hoewel beurtkrag grootliks afgeneem het en die prestasie van kragstasies verbeter het, beteken dit nie dat die land se elektrisiteitsuitdagings opgelos is nie.
Energiedeskundiges wys reeds geruime tyd daarop dat Suid-Afrika se elektrisiteitsnetwerk omvangryke beleggings in instandhouding, transmissie-infrastruktuur en betroubare opwekkingsvermoë benodig ná jare van verval.
Die regering gaan intussen voort met hervormings van die elektrisiteitsektor wat daarop gemik is om die nasionale kragnetwerk te versterk en groter private investering in die energiemark aan te moedig.
Vir Suid-Afrikaanse huishoudings beteken dit dat, hoewel beurtkrag tans grotendeels iets van die verlede is, die koste van elektrisiteit steeds ‘n toenemende druk op gesinsbegrotings plaas.
