~Deur DwarsDoring

Daar sit vandag ’n Afrikanerkind in Graad 6 en leer van Mapungubwe. Hy leer van ’n antieke koninkryk, ’n koning wat afgesonder op ’n heuwel gewoon het, ’n samelewing met duidelike klasse, heilige koningskap en internasionale handelsbetrekkinge.

Volgens die Kurrikulum- en Assesseringsbeleidsverklaring (KABV) word ’n volle kwartaal, met ongeveer 15 voorgestelde kontakure, aan hierdie onderwerp afgestaan.

Maar hoeveel daarvan kan met dieselfde soort historiese getuienis bevestig word as die geskiedenis van die Groot Trek, die Boererepublieke of die Anglo-Boereoorlog?

En waarom moet ons kinders soveel tyd aan die vertolking van ’n antieke samelewing bestee, terwyl ons voortdurend moet waak dat die geskiedenis van hul eie voorgeslagte nie tot enkele hoofstukke en oppervlakkige opsommings verskraal word nie?

’n Paar opgrawings maak nie elke bewering ’n feit nie.

Die Mapungubwe-terrein bestaan. Daar is argeologiese vondste, waaronder goue voorwerpe, erdewerk en oorblyfsels van nedersettings.

Maar hier behoort die kritiese vrae eers te begin.

Waar is die oorspronklike geskrewe staatsrekords van hierdie sogenaamde koninkryk? Waar is die name en opeenvolging van sy konings? Watter regstreekse getuienis bestaan oor die presiese aard van sy regering, sy godsdienstige praktyke en die politieke gesag wat aan sy heersers toegeskryf word?

Daar is ’n wesenlike verskil tussen die ontdekking van ’n voorwerp en die vertolking van die samelewing wat dit vervaardig of gebruik het.

Argeoloë kan uit begraafplekke, die ligging van wonings en ander vondste afleidings oor sosiale rangorde maak. Maar dit is nie dieselfde as ’n ooggetuieverslag of ’n oorspronklike staatsdokument wat ’n bepaalde gebeurtenis beskryf nie.

Dit maak argeologie nie waardeloos nie. Dit beteken bloot dat die aard en sekerheid van die getuienis verskil. Waarom word hierdie onderskeid nie veel sterker in die geskiedenisonderrig beklemtoon nie?

Selfs navorsers bevraagteken die gevestigde verhaal.

Hierdie vrae is nie bloot die agterdog van ’n ontevrede Afrikanerouer nie.

In 2014 het Shadreck Chirikure en vyf medenavorsers ’n akademiese studie gepubliseer waarin hulle die gevestigde opvatting oor Mapungubwe se voorrang in die ontwikkeling van vroeë komplekse samelewings in die streek uitgedaag het.

Hul navorsing by Mapela in Zimbabwe het getuienis van vroeëre klipstrukture, sosiale onderskeiding en ander kenmerke aan die lig gebring wat voorheen sterk met Mapungubwe verbind is. Die navorsers het gevolglik aangevoer dat Mapungubwe nie meer as die enigste oorsprong van die sogenaamde Zimbabwe-kultuur beskou kan word nie.

Dit is nogal ’n belangrike ontwikkeling vir ’n onderwerp wat met soveel gesag in skoolhandboeke aangebied word.

Dit bewys nie dat Mapungubwe ’n versinsel was nie. Maar dit toon dat selfs gevestigde akademiese verklarings verander wanneer nuwe getuienis ontdek word.

As navorsers oor sulke grondliggende sake kan verskil, waarom behoort skoolkinders nie ook van daardie onsekerhede te leer nie?

Die wetenskap behoort tog nie net vrae toe te laat wanneer dit polities gerieflik is nie.

Vergelyk dit met die geskiedenis van die Boerevolk.

Neem die Groot Trek. Ons beskik oor briewe, dagboeke, amptelike dokumente, getuienisse en ander historiese bronne. Die gebeure kan vanuit verskillende perspektiewe ondersoek en vergelyk word.

Neem die Anglo-Boereoorlog. Daar bestaan militêre verslae, staatsdokumente, koerantberigte, foto’s, persoonlike briewe, kamprekords en ooggetuieverslae. Ons kan die bewegings van kommando’s naspeur, veldslae ondersoek en die lot van burgerlikes aan die hand van verskillende bronne bestudeer.

Dieselfde geld groot dele van die Europese geskiedenis, veral die tydperke waarvoor uitgebreide geskrewe rekords bestaan.

Hierdie bronne beteken nie dat elke historiese vertolking onbetwisbaar is nie. Maar hulle bied dikwels ’n besonder ryk versameling onafhanklike getuienis waarmee aansprake getoets kan word.

Waarom word hierdie bewysbare geskiedenis van ons eie mense dan nie met groter nadruk aan Afrikanerkinders oorgedra nie?

Waarom moet ’n kind breedvoerig leer oor die vermoedelike godsdienstige en politieke betekenis van ’n heuwel, maar moontlik sukkel om te verduidelik waarom die Boere by Majuba geveg het?

Waarom kan ons kinders vertel word van die rykdom van Mapungubwe, maar ken hulle nie noodwendig die volle verhaal van die verwoesting van die Boererepublieke nie?

Meer as 26 000 Boerevroue en -kinders het in Britse konsentrasiekampe gesterf. Dit is geskiedenis wat deur uitgebreide dokumentasie, kamprekords, getuienisse en begraafplase bevestig word.

Dit behoort nie bloot ’n onderwerp te wees wat ’n kind vir ’n toets memoriseer en daarna vergeet nie.

Wie bepaal watter geskiedenis belangrik is?

Sedert 1994 het die ANC ’n bepalende invloed op Suid-Afrika se nasionale onderwysbeleid uitgeoefen.

En hoewel die Groot Trek en die Suid-Afrikaanse Oorlog wel in die KABV behandel word, bly die vraag of die inhoud, tydstoekenning en aanbieding voldoende is om Afrikanerkinders ’n diepgaande begrip van hul eie volksgeskiedenis te gee.

Ons hoef nie te aanvaar dat elke keuse in ’n staatskurrikulum vanselfsprekend die beste keuse vir ons kinders is nie.

Die geskiedenis van die Boerevolk is nie bloot ’n afdeling van Suid-Afrika se politieke verlede nie. Dit is die verhaal van ons voorgeslagte, hul geloof, hul stryd, hul oorwinnings, hul nederlae en die gemeenskappe wat hulle opgebou het.

Dit sluit ook die moeilike en minder roemryke gedeeltes van ons geskiedenis in. Historiese eerlikheid kan nie net geld wanneer ons ander se geskiedenis bevraagteken nie.

Maar waarom behoort ons as Afrikaners tevrede te wees met ’n leerplan waarin die staat bepaal hoeveel aandag ons eie volksverhaal verdien?

Die grootste aanklag is teen ons eie ouers.

Ons kan die ANC kritiseer. Ons kan die onderwysdepartement kritiseer. Ons kan vra waarom bepaalde historiese vertolkings met soveel sekerheid aan kinders voorgehou word.

Maar uiteindelik moet ons ook in die spieël kyk.

Waarom aanvaar Afrikanerouers so geredelik dat iemand anders hul kinders se historiese vorming behartig?

Wanneer laas het ons ’n geskiedenishandboek behoorlik ondersoek? Wanneer laas het ons ons kinders vertel van die Groot Trek, die Gelofte, Majuba, die Bittereinders, die konsentrasiekampe of die 1914-Rebellie?

Ons behoort nie bloot te kla oor wat ons kinders op skool leer nie. Ons behoort ook seker te maak dat hulle die geskiedenis van hul eie mense uit oorspronklike bronne, deeglike navorsing en betroubare geskiedskrywing leer ken.

Die vraag is nie waarom daar oor Mapungubwe geleer word nie. Die vraag is waarom ons so maklik aanvaar dat die staat se keuse van geskiedenis voldoende is vir die kinders van die Boerevolk.

Laat die historici hul argeologiese vertolkings verduidelik, hul bewyse voorlê en hul onsekerhede erken.

Maar laat ons intussen ophou om ons eie geskiedenis as vanselfsprekend te beskou.

Want wanneer ’n Afrikanerkind eendag presies weet waar die goue renoster opgegrawe is, maar nie kan verduidelik waarom sy voorgeslagte hul onafhanklikheid teen die Britse Ryk verdedig het nie, lê die probleem nie net by die onderwysdepartement nie.

Dan het die staat sy geskiedenis aan ons kinders geleer, terwyl ons versuim het om hulle ons eie geskiedenis te leer.