Die druk op president Cyril Ramaphosa neem vinnig toe nadat die Konstitusionele Hof beslis het dat die parlement nie sy grondwetlike plig nagekom het in die hantering van die Phala Phala-saak nie.
Die hof het die ANC-meerderheid se besluit in 2022 om ’n vervolgingsondersoek te stuit, tersyde gestel en gelas dat ’n vervolgingskomitee nou ingestel moet word.
Opposisiepartye het nie gehuiwer om op te tree nie. Die EFF, ATM en ActionSA meen Ramaphosa behoort opsy te tree, terwyl die MK-party reeds ’n mosie van wantroue teen hom wil indien.
Selfs die SAKP, ’n tradisionele bondgenoot van die ANC, vra dat die proses sonder vertraging moet voortgaan – ’n aanduiding van die groeiende ongemak binne die regerende alliansie self.
Binne die ANC broei spanning, met verskillende faksies wat toenemend bots oor Ramaphosa se toekoms.
Die EFF voer aan dat geen president tegelykertyd ’n land kan lei en sy eie politieke oorlewing kan bestuur nie. Die MK-party stel dit nog skerper: dat iemand wat met ernstige aantygings verbind word, nie die amp van president behoort te beklee nie.
Die ANC probeer intussen die skade beperk. Partwoordvoerder Mahlengi Bhengu beklemtoon dat die hof nie oor Ramaphosa se skuld of onskuld uitspraak gelewer het nie, maar slegs oor prosedurele foute in die parlement.
Politieke ontleders meen die krisis kan ’n nuwe fase van magsverskuiwing binne die ANC ontketen, met name soos Paul Mashatile wat reeds as moontlike opvolgers genoem word.
Die Phala Phala-saak het nou ontwikkel tot meer as net ’n regsproses – dit het ’n toets geword van aanspreeklikheid, leierskap en die geloofwaardigheid van Suid-Afrika se politieke bestel.
