Die laaste Amerikaanse soldate wat as deel van die internasionale koalisie in Irak gestasioneer was, het die land verlaat en daarmee ’n militêre missie afgesluit wat meer as ’n dekade gelede begin het.

Slegs ’n paar honderd Amerikaanse soldate het teen die einde van die onttrekkingsproses oorgebly. Hulle was hoofsaaklik in ’n raadgewende rol betrokke by die stryd teen die terreurgroep Islamitiese Staat (IS).

Die onttrekking spruit uit ’n ooreenkoms wat Washington en Bagdad in 2024 bereik het om die Amerikaans-geleide koalisiemissie in Irak te beëindig.

Irak vier Soewereiniteitsdag

Die Irakse regering het 1 Oktober as Soewereiniteitsdag verklaar om die einde van die koalisie se militêre teenwoordigheid te gedenk.

Die land se uitvoerende, wetgewende en regsprekende leiers het die geleentheid beskryf as ’n bevestiging van Irak se pad na volle soewereiniteit en die gesag van sy staatsinstellings.

Die Amerikaanse vertrek kom 23 jaar nadat Amerikaans-geleide magte Saddam Hussein se bewind in 2003 omvergewerp het.

Amerikaanse magte is aanvanklik in 2011 aan Irak onttrek, maar soldate is in 2014 teruggestuur nadat IS groot dele van Irak en Sirië ingeneem het.

IS het in 2017 sy gebiedsbeheer in Irak verloor. Koalisiemagte het egter aangebly om Irakse veiligheidsmagte in die stryd teen oorblywende IS-elemente by te staan.

Wapens onder staatsbeheer

Die onttrekking plaas groter verantwoordelikheid vir Irak se veiligheid op die land se eie veiligheidsmagte.

Premier Ali al-Zaidi se regering probeer terselfdertyd om gewapende groepe, waaronder invloedryke Iran-gesinde milisies, te ontwapen of by die land se veiligheidsmagte in te lyf.

Al-Zaidi het by die Verenigde Nasies gesê sy regering wil verseker dat die staat die finale besluit oor oorlog en vrede neem en dat wapens onder die beheer van grondwetlike staatsinstellings bly.

Sy regering mik daarna om wapens buite staatsbeheer onder die gesag van die staat te bring, met Junie 2027 as teikendatum vir dié proses.

Sommige gewapende groepe het egter reeds aangedui dat hulle nie bereid is om hul wapens neer te lê nie.

Iran verwelkom Amerikaanse vertrek

Iran en sy bondgenote het die Amerikaanse onttrekking verwelkom. Teheran beywer hom reeds lank vir die beëindiging van die Amerikaanse militêre teenwoordigheid in die Midde-Ooste.

Die vertrek skep egter ’n nuwe veiligheidsituasie vir Bagdad. Die regering moet sy betrekkinge met Washington handhaaf terwyl Iran en Iran-gesinde groepe steeds aansienlike invloed in Irak uitoefen.

Die bedreiging van IS het ook nie heeltemal verdwyn nie. Hoewel die terreurgroep nie meer die groot gebiede beheer wat hy op sy hoogtepunt beset het nie, is daar steeds oorblywende selle.

Verhouding met VSA gaan voort

Die vertrek van Amerikaanse soldate beteken nie dat die verhouding tussen Washington en Bagdad beëindig word nie.

Al-Zaidi het gesê Irak wil die verhouding met sy strategiese vennote nou na ’n nuwe fase neem, met groter klem op ekonomiese en ontwikkelingsamewerking eerder as militêre samewerking.

Die presiese vorm van toekomstige veiligheidssamewerking is nog nie duidelik nie. Opleiding, intelligensie, tegniese ondersteuning en die versterking van Irakse veiligheidsinstellings kan steeds deel daarvan vorm.