Saoedi-Arabië het na bewering verskeie geheime aanvalle op Iran uitgevoer as vergelding vir aanvalle wat tydens die Midde-Oosterse konflik op die koninkryk gerig is. Dit is volgens twee Westerse en twee Iraanse amptenare.
Indien dit bevestig word, sal dit die eerste keer wees dat Saoedi-Arabië direk militêr op Iraanse grond optree. Dit dui ook daarop dat die koninkryk toenemend selfgeldend raak in sy optrede teen sy belangrikste streekteenstander.
Die aanvalle is glo laat in Maart deur die Saoedi-lugmag uitgevoer. Volgens bronne was dit ’n klassieke “oog vir ’n oog”-reaksie ná vorige aanvalle op Saoedi-Arabië.
Dit bly egter onduidelik watter teikens getref is. ’n Senior amptenaar van Saoedi-Arabië se ministerie van buitelandse sake het nie die aanvalle bevestig nie, terwyl Iran ook geen kommentaar gelewer het nie.
Saoedi-Arabië, wat tradisioneel sterk op Amerikaanse militêre beskerming steun, is tydens die tien weke lange konflik kwesbaar gelaat vir aanvalle wat deur hierdie beskermingsnetwerk gebreek het.
Golfstate begin terugveg
Die beweerde aanvalle beklemtoon hoe die konflik uitgebrei het. Wat begin het as ’n militêre konfrontasie nadat die VSA en Israel einde Februarie lugaanvalle op Iran uitgevoer het, het intussen die breër Midde-Ooste ingesleep – dikwels sonder openbare erkenning.
Sedertdien het Iran al ses Golf-samewerkingsraadstate met missiele en hommeltuie geteiken. Aanvalle is nie net op militêre basisse uitgevoer nie, maar ook op burgerlike infrastruktuur, lughawens en oliefasiliteite. Daarbenewens is die Straat van Hormuz gesluit, wat wêreldhandel ontwrig het.
Die Verenigde Arabiese Emirate het ook militêr teen Iran opgetree. Hierdie optrede dui daarop dat Golfmonargieë, wat self onder druk van Iraniese aanvalle verkeer, begin terugveg.
Die Emirate volg egter ’n meer aggressiewe benadering, terwyl Saoedi-Arabië terselfdertyd probeer om verdere eskalasie te voorkom en diplomatieke kontak met Iran te behou.
’n Senior Saoedi-amptenaar het beklemtoon dat die land steeds daarop fokus om spanning te verminder en stabiliteit, veiligheid en voorspoed in die streek te bevorder.
Aanvalle en de-eskalasie
Volgens amptenare het Saoedi-Arabië Iran vooraf van die aanvalle in kennis gestel. Dit is gevolg deur intensiewe diplomatieke gesprekke en waarskuwings van verdere vergelding, wat uiteindelik gelei het tot ’n ooreenkoms om spanning te verminder.
Kenners meen hierdie ontwikkeling toon dat beide lande besef dat onbeheerde eskalasie ernstige gevolge kan hê. Daar is dus ’n gedeelde belang om die konflik binne perke te hou voordat dit in ’n groter streeksoorlog ontaard.
Hierdie informele de-eskalasie het plaasgevind kort voordat ’n breër skietstilstand tussen Washington en Teheran op 7 April bereik is.
’n Iraanse amptenaar het bevestig dat die doel van die ooreenkoms was om vyandelikhede te beëindig, wedersydse belange te beskerm en verdere spanning te voorkom.
Iran en Saoedi-Arabië, wat lank teenstanders is as leidende Sjia- en Soennie-magte, het in die verlede opponerende groepe in verskeie streekskonflikte ondersteun. ’n Ooreenkoms in 2023 het egter diplomatieke bande herstel en bygedra tot ’n skietstilstand in Jemen.
Omdat die Rooi See oop gebly het, kon Saoedi-Arabië voortgaan met olie-uitvoere en het dit relatief minder ekonomiese ontwrigting ervaar as ander Golfstate.
Pogings om groter konflik te vermy
Volgens ’n voormalige Saoedi-intelligensiehoof het die land doelbewus probeer om nie verder in ’n vernietigende konflik ingetrek te word nie. Die leierskap het eerder verkies om spanning te verduur om die lewens en eiendom van sy burgers te beskerm.
Spanning het egter in Maart toegeneem. Op 19 Maart het die Saoedi-minister van buitelandse sake gesê die land behou die reg om militêr op te tree indien nodig. Kort daarna is Iran se militêre attaché en vier ambassadepersoneellede uit die land verwyder.
Teen die einde van Maart het diplomatieke kontak en dreigemente van verdere optrede tot ’n merkbare afname in aanvalle gelei.
Waar daar in die laaste week van Maart meer as 100 hommeltuig- en missielaanvalle was, het dit teen begin April tot sowat 25 afgeneem.
Volgens bronne het aanvalle in die dae voor die skietstilstand waarskynlik uit Irak gekom, wat daarop dui dat Iran self direkte aanvalle beperk het terwyl bondgenote steeds aktief gebly het.
Saoedi-Arabië het Irak se ambassadeur ontbied om teen aanvalle vanaf Iraakse grondgebied te protesteer.
Selfs tydens die aanvang van die skietstilstand was daar egter nuwe spanning, met tientalle hommeltuie en missiele wat op 7 en 8 April op die koninkryk afgevuur is.
Dit het Saoedi-Arabië genoop om verdere vergelding te oorweeg, terwyl Pakistan vegvliegtuie ontplooi het om die koninkryk te ondersteun en terselfdertyd vir selfbeheersing gepleit het.