Deur Gideon Grom

Ek kom nou die dag op Bakkiesblad af op foto’s van ’n skool se matriekafskeid. Die kinders lyk deftig, die saal blink en almal glimlag met die vasberadenheid van mense wat weet die foto gaan lank op die internet bly. Toe merk ek iets vreemds: die ouers en lede van die beheerliggaam het ook formeel aangesit. Nie net kom aflaai, ’n foto geneem en huis toe gegaan nie. Nee, hulle was deel van die geleentheid—opgedos, ingeskuif en gereed om saam die aand te beset. Dit het minder soos ’n matriekafskeid gelyk en meer soos ’n beheerliggaamgala waar ’n paar matrikulante as tafeldekor toegelaat is.

Daar was ’n tyd toe ’n matriekafskeid ’n eenvoudige saak was. Die seuns het pakke aangehad wat effens te groot was, die meisies rokke waarin hulle skaars kon asemhaal, en almal het voorgegee hulle weet hoe grootmense optree. Dit was juis die bekoring daarvan: vir een aand kon die kinders die grootmenswêreld beproef terwyl die werklike grootmense ordentlik uit die pad gebly het.

Maar toe ontdek die ouers dat daar ’n funksie bestaan waarby hulle nie die middelpunt is nie.

Nou het ons die moderne matriekafskeid, waar die matrikulante ook toegelaat word, mits hulle nie voor die opvoedingsraad se foto staan nie. Pa trek sy blinkste pak aan, die beheerliggaam paradeer soos ’n staatsafvaardiging, en Ma verskyn in ’n rok ontwerp om haar dogter s’n tot ’n administratiewe voetnota te reduseer.

Die kinders het twaalf jaar gewerk om daar te kom. Ma het twaalf afsprake nodig gehad. Daar was hare, naels, wimpers en ’n noodvergadering met die kleremaakster. Teen die tyd dat die gesin by die saal aankom, lyk die matrikulant soos iemand wat haar ma na ’n prysuitdeling vergesel.

’n Mens sou dink ’n matriekafskeid behoort aan die matriekgroep. Die leidraad sit nogal openlik in die naam. Dit heet nie die “Ma is nog glad nie te oud nie”-bal nie. Ook nie die “Beheerliggaam in Swart Das”-kongres nie. En beslis nie die “Kyk gerus waar kry my dogter haar bene”-aand nie.

Maar nee. Die moderne ouer het geleer dat geen kind se oomblik volledig is voordat dit deur volwassenes beset, bestuur, afgeneem en op sosiale media herverpak is nie. Die kinders mag die aand geniet, natuurlik, solank hulle eers langs die blomboog wag terwyl Ma se vyftiende foto geneem word. Sy soek net die regte hoek. Die dogter het intussen een hoek oor: agter die potplant.

Dan kom die groot aankoms. Vroeër het ouers hulle kinders afgelaai, ’n foto geneem, ’n traan weggepink en huis toe gegaan. Dit was waardig. Dit het ook ’n belangrike boodskap oorgedra: Ons vertrou jou. Hierdie aand is joune.

Vandag stap die hele familie in prosessie die saal binne soos ’n koninklike huis met ’n klein opvolgprobleem. Die leerling, wie se afskeid dit veronderstel is om te wees, loop iewers tussen Pa se maag en Ma se uitgestalde boesem. Voor wag die skoolhoof, onderwysers en lede van die beheerliggaam, almal opgedos vir ’n aand wat nie oor hulle gaan nie, maar wat hulle met bewonderenswaardige vasberadenheid tog oor hulle sal maak.

Die verweer is dat ouers hard gewerk, baie betaal en die kinders deur twaalf skooljare ondersteun het. Dit is waar. Hulle verdien dank en selfs ’n lekker ete.

Maar ondersteuning koop nie eienaarskap van elke herinnering nie. ’n Mens betaal ook vir jou kind se bestuurslesse; dit beteken nie jy klim op die dag van die toets langs hom in en vat die stuurwiel by die eerste verkeerslig nie. Daar kom ’n tyd wanneer goeie ouerskap juis beteken dat jy ’n tree terugstaan.

Die matriekafskeid was een van daardie klein, veilige treë na volwassenheid. Jongmense kies hul eie maats, dans onbeholpe en ontdek teen tienuur dat formele skoene deur ‘n mal mens ontwerp is. Hulle maak herinneringe saam met die mense met wie hulle skooljare gedeel het.

Dit is nie ’n raadsvergadering met ’n DJ nie.

Wanneer die ouers en skoolbestuur die ruimte oorneem, word die jongmense figurante by ’n volwasse vertoning. Elke spontane oomblik kry ’n toesighouer. Selfs ’n sewentienjarige met ’n huurpak verstaan dat ’n mens nie werklik kan ontspan terwyl tannie Susan van die beheerliggaam twee tafels verder haar vonkelwyn met institusionele erns ondersoek nie.

En dan is daar die kompetisie. Nie alle ma’s doen dit nie, vanselfsprekend. Die meeste het genoeg oordeel om hul dogters se aand te vier sonder om vir dieselfde titel in te skryf. Maar daar is altyd ’n paar wat die matriekafskeid benader as die terugkeerwedstryd van ’n skoonheidskompetisie wat in 1998 onregverdig geëindig het.

Hulle sê hulle wil net “mooi lyk vir die foto’s”. Dit is ’n beskeie doel, op dieselfde manier waarop ’n tenk net ’n parkeerplek soek. Die rok is stywer, die hakke hoër, die glimlag wyer en die houding duidelik: Liefste, vanaand vier ons jou jeug deur te bewys dat ek dit nog kan klop.

Dit moet vir ’n dogter ’n besondere ervaring wees om maande lank oor haar rok te droom en dan by haar eie matriekafskeid as haar ma se voorprogram op te tree. Sy kry dalk die sertifikaat, maar Ma eis die gehoorprys.

Die oplossing is nie ingewikkeld nie. Gee die aand terug aan die matrikulante. Laat die ouers help organiseer, betaal, aflewer en later veilig gaan haal. Laat onderwysers toesig hou soos verantwoordelikheid vereis, nie feesvier asof hulle self die eindeksamen geslaag het nie. Hou desnoods ’n aparte dankie-ete vir ouers, personeel en die beheerliggaam. Hulle kan daar so deftig aantrek as wat hul begroting, knope en bloedsomloop toelaat.

Maar op die matriekafskeid self behoort die grootmense een laaste les te demonstreer: volwassenheid is nie om die meeste aandag in ’n vertrek te trek nie. Dit is om te weet wanneer die aand aan iemand anders behoort.

Ma, laat sak gerus die selfoon. Skuif weg van die blomboog. Gee jou dogter haar kollig terug. Jy het reeds jou matriekafskeid gehad—en as jy dit destyds nie genoeg geniet het nie, is dit jammer, maar remediërende matriekafskeid vorm nie deel van die nasionale kurrikulum nie.

Ma kan dalk haar dogter se kollig steel, maar sy kan nie die kalender omkoop nie—en selfs Bakkiesblad se filters moet later oortyd werk.