SANAA. – Die wêreld se reeds gespanne olie- en skeepsmarkte staar ’n nuwe bedreiging in die gesig nadat Iran-gesteunde Houthi-magte die strategies belangrike hawestad Mocha in Jemen ingeneem en verder in die rigting van die Bab el-Mandeb-seestraat opgeruk het.
Die verwikkeling is veel groter as bloot nog ’n gebiedswins in Jemen se jarelange burgeroorlog. Bab el-Mandeb vorm die suidelike toegang tot die Rooisee en uiteindelik die Suezkanaal, en is een van die belangrikste skeepsroetes tussen Asië en Europa. Indien die Houthi’s hul beheer oor dié gebied verder verstewig, kan Iran en sy bondgenote in ’n posisie beland waar hulle druk op twee van die wêreld se belangrikste skeepsvernouings aan weerskante van die Arabiese Skiereiland kan uitoefen.
Dit gebeur boonop op ’n besonder gevaarlike tydstip. Skeepsverkeer deur die Straat van Hormuz aan die ander kant van die Arabiese Skiereiland is reeds ernstig ontwrig deur die voortslepende konflik met Iran. Saoedi-Arabië het gevolglik toenemend van die Rooisee-roete gebruik gemaak om olie weg van Hormuz te vervoer. Nou kom juis dié alternatiewe roete onder toenemende druk.
Houthi’s neem strategiese Mocha in
Volgens berigte het die Houthi’s Donderdag beheer oor Mocha verkry nadat magte van die internasionaal erkende Jemenitiese regering teruggetrek het. Regeringsmagte het suidwaarts in die rigting van Dhubab beweeg, terwyl Houthi-magte ook na die strategies belangrike Hanish-eilande opgeruk het.
Mocha se belangrikheid lê in sy ligging aan Jemen se Rooiseekus, naby Bab el-Mandeb. Die seestraat verbind die Golf van Aden en Indiese Oseaan met die Rooisee en Suezkanaal. Sowat 10% tot 12% van wêreldhandel beweeg volgens ramings deur dié roete.
Die seestraat is boonop op sy nouste slegs sowat 29 km breed. Beheer oor die omliggende kusgebied en eilande bied gevolglik aansienlike militêre invloed oor skeepsverkeer. Die Houthi’s het reeds in die verlede bewys dat hulle oor die missiele, hommeltuie en ander wapens beskik om kommersiële skepe in en rondom die Rooisee te bedreig.
Die volgende belangrike posisies is Dhubab en die eiland Perim, wat direk by die seestraat geleë is. Verdere Houthi-vordering daarheen kan hul vermoë om druk op skeepsverkeer uit te oefen aansienlik versterk.
Hormuz reeds ernstig ontwrig
Die tydsberekening maak die ontwikkeling besonder belangrik. Die Straat van Hormuz is normaalweg een van die belangrikste olie-aarweë ter wêreld, maar verkeer daardeur het tydens die huidige konflik skerp afgeneem.
Volgens die Amerikaanse Energie-inligtingsadministrasie het die hoeveelheid ruolie en petroleumprodukte wat deur Hormuz beweeg, van ongeveer 21,6 miljoen vate per dag voor die konflik tot net 4,9 miljoen vate per dag gedurende die tweede kwartaal van 2026 gedaal.
Terselfdertyd het oliebewegings deur Bab el-Mandeb toegeneem. Ongeveer 8,1 miljoen vate per dag het gedurende die tweede kwartaal vanjaar deur dié seestraat beweeg, teenoor 5,4 miljoen vate per dag in die laaste kwartaal van 2025. Een van die redes hiervoor is dat Saoedi-Arabië meer olie deur sy Oos-Wes-pyplyn na Yanbu aan die Rooisee vervoer om die probleme by Hormuz te omseil.
Die gevolg is dat Bab el-Mandeb belangriker geword het juis omdat Hormuz minder betroubaar geword het.
Indien albei roetes terselfdertyd ernstig ontwrig word, sal oliemaatskappye en rederye baie minder maklike alternatiewe hê.
Iran se invloed oor twee seeroetes
Iran ontken dat hy die Houthi’s se militêre optrede beheer, maar die groep word reeds jare lank deur Teheran ondersteun. Reuters het volgens Fox News ook berig dat Iranse wapens en leiding van lede van Iran se Revolusionêre Wag ’n rol in die jongste Houthi-opmars gespeel het. Iranse bronne het volgens dié berig aangedui dat Teheran verdere finansiering, wapens en senior militêre personeel beloof het. Iran hou vol dat hy nie Houthi-operasies voorskryf nie.
Die strategiese prentjie is egter duidelik: Iran self beskik oor groot invloed rondom Hormuz, terwyl ’n Iran-gesteunde gewapende beweging nou sy posisie rondom Bab el-Mandeb versterk.
Dit plaas die Arabiese Skiereiland feitlik tussen twee strategiese drukpunte.
Die situasie is veral kommerwekkend vir Saoedi-Arabië. Die land het sy olie-uitvoer gedeeltelik na die Rooisee verskuif om die probleme rondom Hormuz te vermy, maar die Houthi’s het ook die afgelope dae Saoedi-Arabiese energie-infrastruktuur aangeval. Aanvalle op oliegeriewe in Jazan en ander gebiede het tientalle mense beseer en verdere kommer oor die veiligheid van die land se energiebedryf laat ontstaan.
Olie reeds bo $100
Die markte reageer reeds op die toenemende risiko. Internasionale oliepryse het weer bo $100 per vat beweeg, met die moontlikheid van verdere ontwrigting by Bab el-Mandeb wat by bestaande vrese oor Hormuz gevoeg word.
Vir die res van die wêreld gaan die gevaar ook nie bloot oor olie nie. Bab el-Mandeb en die Suezkanaal vorm een van die belangrikste handelsroetes tussen Europa en Asië. Indien rederye die gebied as te gevaarlik beskou, kan skepe gedwing word om die veel langer roete om die suidpunt van Afrika te gebruik.
Dit beteken langer reistye, groter brandstofverbruik, duurder versekering en hoër vervoerkoste. Uiteindelik kan dié koste deurwerk na alles van brandstof en voedsel tot voertuie, masjinerie en ingevoerde verbruikersgoedere.
Vir Suid-Afrika is daar ’n dubbele uitwerking. Hoër wêreldoliepryse kan plaaslike brandstofpryse verder opstoot, terwyl meer skepe wat om die Kaap herlei word die wêreldwye skeepspatroon rondom Suid-Afrika verander. Die uiteindelike ekonomiese uitwerking sal egter afhang van hoe lank die ontwrigting duur en of die Houthi’s werklik daarin slaag om Bab el-Mandeb doeltreffend te bedreig of te beheer.
Gevegte in Jemen verskerp
Die Houthi-opmars kom te midde van die ernstigste verskerping van gevegte tussen die groep en die Saoedi-gesteunde kamp in Jemen in jare. Die konflikmoniteringsgroep ACLED het minstens 276 sterftes tussen 3 en 7 September aangeteken terwyl gevegte oor verskeie provinsies versprei het.
Die stryd om die Rooiseekus gaan daarom waarskynlik verder verskerp. Vir die Jemenitiese regering en Saoedi-Arabië is beheer oor die kus noodsaaklik om te voorkom dat die Houthi’s ’n nog sterker greep op Bab el-Mandeb verkry. Vir die Houthi’s bied dieselfde gebied enorme strategiese waarde, omdat beheer oor ’n wêreldwye handelsroete aan ’n relatief klein gewapende beweging invloed ver buite Jemen se grense kan gee.
Wat dus op ’n kaart soos ’n plaaslike opmars langs ’n afgeleë kus van Jemen lyk, kan uiteindelik gevolge by vulstasies, hawens en winkelrakke duisende kilometers daarvandaan hê. Met Hormuz reeds ernstig ontwrig, het die wêreldekonomie min lus vir ’n tweede groot skeepsvernouing wat terselfdertyd in ’n oorlogsgebied verander.
