Meningstuk deur DwarsDoring

Daar is iets byna komies aan ’n staat wat nie daarin slaag om sy burgers behoorlik te beskerm nie, maar terselfdertyd ernstig oorweeg om te bepaal waarmee daardie burgers hulself mag beskerm.

Kom ons begin by Suid-Afrika soos hy werklik lyk, nie soos hy in ’n regeringsbrosjure lyk nie.

Volgens die jongste misdaadstatistieke is 5 427 mense binne net drie maande, April tot Junie 2026, vermoor. Dit is nagenoeg 60 mense per dag.

Nog 6 958 mense was slagoffers van poging tot moord.

Daar is 38 589 gevalle van aanranding met die opset om ernstig te beseer aangemeld, 9 201 verkragtings, 4 416 huisrooftogte en 3 811 motorkapings.

Ja, sommige van hierdie misdaadkategorieë het teenoor die vorige jaar afgeneem. Dit is goeie nuus.

Maar wanneer ’n land ’n afname kan vier terwyl daar steeds ongeveer 60 mense per dag vermoor en meer as 100 verkragtings per dag aangemeld word, behoort niemand die sjampanje te vinnig oop te maak nie.

Suid-Afrika bly ’n uiters gewelddadige samelewing.

En teen hierdie agtergrond kom ons by vuurwapenwetgewing.

Die huidige Wet op Vuurwapenbeheer laat ingevolge artikel 13 ’n persoon toe om ’n vuurwapen vir selfverdediging te lisensieer. Artikel 14 maak voorsiening vir ’n beperkte vuurwapen vir selfverdediging onder strenger omstandighede.

Maar die regering se 2021-konsepwysigingswetsontwerp het voorgestel dat albei artikels eenvoudig herroep word.

Die memorandum by die wetsontwerp sê dit besonder duidelik: die gevolg van die herroeping van artikel 13 sou wees dat die Registrateur nie meer ’n lisensie mag uitreik aan iemand wat ’n vuurwapen vir selfverdediging benodig nie. Artikel 14 se selfverdedigingskategorie sou eweneens verdwyn.

Nou moet ons billik wees: daardie voorstel is nog nie wet nie.

Trouens, teen September 2026 verskyn die nuwe Wysigingswetsontwerp op Vuurwapenbeheer nog nie op die Parlement se lys van ingediende wetsontwerpe nie. Die regering sê egter self dat hy probeer om dit gedurende die *2026/27-boekjaar* in die Parlement te kry.

Dít beteken burgers behoort juis nou wakker te wees.

Want as die finale voorstel weer dieselfde pad loop, is die boodskap vanuit Pretoria merkwaardig:

Ons kan nie verseker dat ’n polisieman betyds by jou huis kom nie — maar ons sal graag wil besluit of jy ’n vuurwapen mag besit omdat jy jouself moet verdedig.

Die SAPD se eie Strategiese Plan vir 2025–2030 erken dat huidige personeelvlakke onvoldoende is vir die groeiende vraag na polisiedienste. Die gevolg, volgens die SAPD self, is oorwerkte lede, vertraagde reaksietye en ’n verminderde vermoë om misdaad doeltreffend te voorkom en ondersoek.

Mens hoef dus nie eens ’n regeringskritikus te vra of die polisiëringstelsel onder druk is nie.

Die regering het dit reeds self op skrif gesit.

Maar wag, die ironie raak beter.

In 2024/25 het die SAPD 572 staatsvuurwapens verloor of laat steel — byna twee per dag. ’n Parlementêre verslag waarsku self dat dié wapens moontlik in misdadige hande beland.

Dit verg ’n besondere soort staatslogika:

“Ons verloor ons vuurwapens. U moet asseblief bewys waarom ú een nodig het.”

Dan kom die syfer wat hierdie hele debat ongemaklik maak.

Volgens inligting wat waarnemende polisieminister Firoz Cachalia in antwoord op ’n parlementêre vraag verskaf het, is daar tussen 2022/23 en 2025/26 41 297 mense met onwettige, ongelisensieerde vuurwapens vermoor, teenoor 393 met wettig gelisensieerde vuurwapens.

Binne daardie datastel beteken dit dat ongeveer 99% van vuurwapenverwante moorde aan onwettige wapens toegeskryf is.

Daar is ’n geldige teenargument: wettige vuurwapens kan gesteel word en uiteindelik onwettig sirkuleer. In 2024/25 is 7 895 burgerlike vuurwapens as verlore of gesteel aangemeld. Dít is ’n werklike probleem, en nalatige bewaring behoort ernstig aangespreek te word.

Maar dit is iets heeltemal anders as om te sê dat selfverdediging self nie meer ’n geldige rede vir vuurwapenbesit behoort te wees nie.

Veral nie in Suid-Afrika nie.

Statistiek SA skat verder dat daar in 2025/26 meer as 1,5 miljoen huisbrake was. Net sowat 48% van huishoudings wat huisbraak ervaar het, het alle of sommige voorvalle by die polisie aangemeld. Ongeveer 179 000 huishoudings het huisroof ervaar.

Die werklikheid vir ’n gesin om tweeuur die oggend is dus nie ’n parlementêre komiteevergadering nie.

Dit is ’n geluid by die venster.

Dit is ’n deur wat oopbreek.

Dit is sekondes waarin ’n besluit geneem moet word terwyl die naaste polisiewa moontlik kilometers ver is, indien ’n beskikbare voertuig en lede hoegenaamd beskikbaar is.

Dan is daar ook die beginsel.

Die Bybel bevat vanselfsprekend nie ’n vers wat sê ’n Christen het ’n grondwetlike reg op ’n 9 mm-pistool nie. Om dit te beweer sou goedkoop teologie wees.

Maar die Skrif behandel die beskerming van lewe, gesin en gemeenskap nie as iets immoreels nie. In Nehemia 4 werk die bouers terwyl hulle bewapen en gereed is om hul gemeenskap teen aanvalle te verdedig.

Dit gaan nie oor wraak nie. Dit gaan nie oor vigilantisme nie. En dit gee niemand toestemming om geweld ligtelik te gebruik nie.

Dit gaan oor die eenvoudige Christelike beginsel dat menslike lewe waarde het en dat die verdediging van die onskuldige nie dieselfde is as moord nie.

Selfverdediging bly ook deel van die Suid-Afrikaanse gemenereg, al bevat ons Grondwet, anders as dié van Amerika, geen uitdruklike grondwetlike reg op vuurwapenbesit nie.

Die geskiedenis behoort ons boonop versigtig te maak wanneer ’n staat homself as die uitsluitlike betroubare bewaarder van geweld wil aanbied. In Nazi-Duitsland is Jode in November 1938 verbied om vuurwapens en ander wapens te besit en moes wapens ingelewer word. Dit sou geskiedkundig verkeerd wees om te beweer dat dié ontwapening die Holocaust veroorsaak het. Dit het nie.

Maar ’n bevolking wat deur ’n vyandige staat vervolg én ontwapen word, is vanselfsprekend nie méér in staat om homself te verdedig nie.

Die Armeense volksmoord onder die Ottomaanse Ryk bied nóg ’n ernstige historiese waarskuwing. In 1915 het ongeveer 1,5 miljoen Armeniërs, hoofsaaklik Christene, binne die Ottomaanse Ryk gewoon. Nadat die Ottomaanse leierskap hulle toenemend as ’n bedreiging en moontlike vyfde kolonne beskou het, is Armeense soldate aan die oosfront ontwapen en in dwangarbeidsbataljons geplaas.

Daarna het arrestasies, deportasies, massamoorde, hongersnood, blootstelling en sistematiese mishandeling gevolg. Volgens die Amerikaanse Holocaust-gedenkmuseum het minstens 664 000, en moontlik tot 1,2 miljoen Armeniërs, tussen die lente van 1915 en die herfs van 1916 gesterf.

Weereens moet ’n mens histories presies wees: die ontwapening van Armeense soldate was nie op sigself die “oorsaak” van die volksmoord nie. Maar dit het plaasgevind voor en tydens die proses waardeur ’n Christelike minderheid sistematies geïsoleer, magteloos gemaak, gedeporteer en vernietig is.

Dit behoort minstens ’n mens te laat huiwer wanneer enige staat die bevolking vra om eenvoudig te aanvaar dat alle vermoë tot gewapende verdediging veilig in staatsbeheer gelaat kan word.

En daarom behoort Suid-Afrikaners baie versigtig te wees vir die beginsel dat die staat uiteindelik moet bepaal dat selfverdediging op sigself nie meer voldoende rede is om ’n vuurwapen te besit nie.

Ons praat immers van dieselfde staat wie se polisiemag erken dat hy onderbeman is, wie se reaksietye daaronder ly, wat honderde van sy eie vuurwapens verloor, en wat regeer oor ’n samelewing waarin meer as vyfduisend mense in drie maande vermoor word.

Maar wees gerus.

Pretoria het glo ’n plan.

Hulle is net nog besig om dit op te stel.

Die vraag wat elke wetsgehoorsame Suid-Afrikaner nou behoort te vra, is daarom nie of elkeen ’n vuurwapen móét besit nie.

Dit is ’n persoonlike besluit, en vuurwapenbesit bring ’n enorme verantwoordelikheid mee.

Die vraag is veel belangriker:

Wanneer die staat reeds erken dat hy nie betyds oral kan wees nie, met watter morele vermetelheid wil hy ooit vir ’n wetsgehoorsame burger sê dat die behoefte om sy eie lewe en dié van sy gesin te beskerm, nie ’n geldige rede is om ’n vuurwapen te besit nie?

Miskien moet die staat eers daarin slaag om die misdadigers te ontwapen.

Daarna kan hy kom verduidelik waarom Jan Publiek die probleem is.