~ Deur DwarsDoring
Suid-Afrikaners word nou gerusgestel dat die nuwe Christelike aanspreeklikheidsraamwerk nie staatsregulering is nie. Dit is glo selfregulering. Vrywillig. Vir Christene, deur Christene. Geen staatslisensiëring nie. Geen regeringsbeheer nie.
Dit klink uitstekend. So uitstekend, trouens, dat ’n mens byna vergeet om die eenvoudige vraag te vra: As dit werklik net selfregulering is, waarom sit die staat so gemaklik in die vertrek?
Die CRL Rights Commission het pas die ANC se verduideliking van 13 Oktober verwelkom dat die proses op selfregulering gegrond is en nie op staatsregulering nie. Die Kommissie sê ook die konsepraamwerk is vrywillig en stel geen staatsopgelegde lisensiëring of regeringsbeheer voor nie. Dit moet eerlik erken word. Niemand behoort hierdie debat met ’n vals paniek te voer nie.
Maar nou begin die regte gesprek.
Die Christelike kerk in Suid-Afrika is nie sonder sonde of skandale nie. Daar was werklike gevalle van uitbuiting, geestelike manipulasie, finansiële misbruik en selfs seksuele misbruik. Wanneer iemand die naam van Christus gebruik om die weerloses te beroof, is dit nie bloot ’n “ander styl van bediening” nie. Dit is boos.
Dus is die gedagte dat kerke mekaar tot groter aanspreeklikheid roep, nie verkeerd nie. Inteendeel. Dit is Bybels.
Die probleem begin wanneer aanspreeklikheid so nou aan staatsprosesse en politieke gerusstelling begin kleef dat gelowiges moet wonder of die kerk nog sy eie sake hanteer — of net beleefd gehelp word om dit “reg” te doen.
Selfregulering met ’n baie openbare staatsafdruk
Hier is die ironie. Ons word vertel dit is nie staatsbeheer nie, maar die proses loop deur ’n grondwetlike staatskommissie.
Die Section 22 Ad Hoc Committee vir die Christelike sektor is in Oktober 2025 onder die CRL Rights Commission ingestel. ’n Konsep-selfreguleringsraamwerk is in Desember 2025 gepubliseer. Provinsiale konsultasies het in 2026 voortgegaan. En nou verwelkom die Kommissie die ANC se verduideliking daaroor.
Mens sou amper dink die staat probeer baie hard om die kerk te verseker dat die staat nie eintlik hierby betrokke is nie.
As jy ses keer moet sê dit is nie staatsbeheer nie, begin mense gewoonlik wonder hoekom daardie verduideliking so nodig is.
Maar die saak gaan ook oor veel meer as hierdie spesifieke konsep. Dit raak ’n beginsel wat Christene baie goed behoort te verstaan:
Die kerk is nie ’n departement van die staat nie.
Hy is ook nie ’n professionele raad soos die HPCSA of ’n statutêre liggaam wat uiteindelik deur die staat gevorm, bewaak en reggeruk moet word nie.
Ja, bedrog, mishandeling, seksuele misdrywe en onwettige optrede moet deur die gewone strafreg en burgerlike reg hanteer word. Geen kerk behoort bo die wet te wees nie.
Maar dit beteken nie die staat moet al hoe nader kom aan die interne morele, geestelike en organisatoriese lewe van die kerk nie.
Want die geskiedenis leer dat die staat selde ophou by die eerste “vrywillige” raamwerk as hy eers ’n voet in die deur het. Vandag is dit ’n kode. Môre ’n verwagte standaard. Oormôre ’n vereiste vir erkenning. En daarna vra almal verbaas hoe die kerk so afhanklik van staatsgoedkeuring geraak het.
Die kerk het aanspreeklikheid nodig, maar nie ’n staatsgewete nie
Hierdie is presies waar gelowiges nugter moet dink. Dit is moontlik om twee dinge tegelyk te glo: dat die kerk meer integriteit, deursigtigheid en aanspreeklikheid nodig het, én dat die staat nie die natuurlike voog van die kerk se gewete is nie.
Daar is niks onchristelik daaraan om te sê: “Ons wil reiniging hê, maar nie staatsnabyheid nie.”
Trouens, dit is waarskynlik die wyser standpunt.
Want wie dissiplineer uiteindelik die dissiplineerder? Wie bepaal later wat as “gesonde” godsdienspraktyk tel? Wie trek die grens tussen etiese aanspreeklikheid en ideologiese inmenging? En wie waarborg dat ’n toekomstige, minder simpatieke regering dieselfde “vrywillige” raamwerk nie eendag baie minder vrywillig sal wil maak nie?
Dit is nie paranoïese vrae nie. Dit is presies die soort vrae wat ’n vrye kerk behoort te vra voordat die grens tussen kerk en staat vervaag.
Die kerk se geloofwaardigheid gaan in elk geval nie herstel word omdat ’n dokument mooi geskryf is of omdat ’n komitee konsultasies hou nie.
Dit gaan herstel word wanneer kerke weer die waarheid preek, dwaling aanspreek, geld eerlik bestuur, swak herders dissiplineer, weerloses beskerm en die Here meer vrees as die openbare beeld.
Dít is ware hervorming.
Nie ’n proses wat eers as “nie staatsbeheer nie” bemark moet word om gelowiges rustig te hou nie.
As Christene werklik selfregulering wil hê, dan moet die kerk self sterk genoeg wees om dit te dra. En as die kerk nie sterk genoeg is om homself onder die Woord van God te hervorm nie, gaan geen staatsvriendelike raamwerk hom op die lang duur gesond maak nie.
Die kerk het nie minder heiligheid en meer burokratie nodig nie.
Hy het meer waarheid, meer moed en minder behoefte aan die staat se gerusstellende hand op sy skouer nodig.
