Die skouspelagtige lae oorvlug van ’n Airlink-vliegtuig oor die volgepakte DHL-stadion voor die Springbokke se toets teen die All Blacks het duisende rugbyondersteuners gaande gehad, maar ’n Suid-Afrikaanse lugvaartkenner meen die vlug het vlieëniers met baie min opsies gelaat indien iets sou skeefloop.
Chris Martinus, president van die Aircraft Owners and Pilots Association South Africa (AOPA SA), sê die vertoning het mense opgewonde gemaak en ’n gevoel van nasionale trots geskep, maar was uit ’n lugvaartveiligheidsoogpunt “’n bietjie onverstandig”.
Internasionale berigte het die oorvlug ook onder die vergrootglas geplaas, met vlugdata wat na bewering daarop gedui het dat een vliegtuig die bokant van die stadion met slegs sowat 40 voet gemis het.
Airlink sê die vlug is deeglik beplan en geoefen en deur hoogs ervare bemannings uitgevoer. Die oorvlug is ook deur die Burgerlugvaartowerheid goedgekeur, deur lugverkeerbeheer gemonitor en binne die gemagtigde hoogte- en spoedbeperkings uitgevoer.
Volgens Martinus is die grootste veiligheidskwessie nie noodwendig dat dit besonder moeilik is om so laag te vlieg nie, maar dat vlieëniers se moontlikhede baie beperk word indien ’n onverwagte probleem ontstaan.
“Jy beperk jou opsies,” het hy gesê.
Hy het benadruk dat die waarskynlikheid van ’n ernstige probleem baie klein was en dat hy die oorvlug nie as “besonder roekeloos” sou beskryf nie.
Probleme soos menslike faktore of enjinversaking kan egter voorkom, en op so ’n lae hoogte is daar baie minder tyd en afstand om daarop te reageer.
“En dit is ’n groot verskil tussen 40 voet en 40 000 voet,” het Martinus gesê.
Op 40 000 voet het vlieëniers aansienlik meer tyd en afstand om op ’n probleem te reageer.
Martinus meen die groot getal mense onder die vliegtuig moet ook in die beoordeling van die risiko verreken word.
Hoewel die risiko vir ’n enkele persoon baie gering kan wees, verander die teenwoordigheid van tienduisende mense volgens hom die algehele risikoprofiel.
“As die risiko vir een persoon gering is, vermenigvuldig dit met 58 000,” het hy gesê.
Volgens Martinus moet die moontlike gevolge van ’n ongeluk saam met die waarskynlikheid daarvan opgeweeg word.
Hy het gewys op die ernstige moontlike gevolge indien ’n passasiersvliegtuig van meer as 30 ton tussen ’n skare van 58 000 mense sou neerstort. Hy het egter weer beklemtoon dat die waarskynlikheid dat iets verkeerd sou loop, baie klein was.
Martinus betwyfel of dieselfde soort oorvlug weer toegelaat sal word.
“Ek sien nie regtig dat dit weer toegelaat gaan word nie,” het hy gesê.
Volgens hom behoort die doel van so ’n vertoning teen die bykomende risiko opgeweeg te word. Hy het dit vergelyk met militêre lugvaart of lugambulansvlugte, waar ’n hoër risikovlak moontlik deur die belangrikheid van die taak geregverdig kan word.
Volgens Martinus sal owerhede wêreldwyd waarskynlik deeglik na soortgelyke stadionoorvlugte kyk.
Hy het ook gewaarsku teen die moontlikheid dat toekomstige vertonings in ’n kompetisie kan ontaard om nóg laer te vlieg.
Toe hy gevra is of hy Airlink sou aanraai om die vertoning die volgende naweek by FNB-stadion te herhaal, wou hy nie ’n besliste antwoord gee nie. Hy het egter op die verskil tussen ’n lae vlug oor ’n aanloopbaan tydens ’n lugskou en ’n vlug direk oor ’n skare gewys.
“By lugskoue oral ter wêreld is daar reëls. Jy vlieg nie oor die skare nie,” het Martinus gesê.