Suid-Afrikaanse skepe wat vragvoorrade vervoer, kry steeds toegang tot die Straat van Hormuz, maar beweeg nou onder streng beheer en toesig deur Iran.
Die minister van Minerale en Petroleumbronne, Gwede Mantashe, sê Suid-Afrika se skepe word tans nie geteiken nie en kan steeds deur die strategiese seeroete beweeg. Hy het egter gewaarsku dat die land steeds die gevolge van die konflik in die Midde-Ooste gaan voel, veral deur hoër brandstofpryse.
Iran het intussen ’n beheerstelsel ingestel waar slegs goedgekeurde skepe deur die Straat toegelaat word. Vaartuie moet vooraf besonderhede soos eienaarskap en vrag bekend maak voordat hulle toestemming kry om deur te vaar. Skepe word dan een vir een deur ’n gemonitorde roete naby die Iranse kus gelei, veral in die omgewing van Larak-eiland waar vlootkontroles plaasvind.
Tot dusver het verskeie skepe, insluitend LPG-draers, vragskepe en staatsverwante olietenkskepe, reeds van dié roete gebruik gemaak. In sommige gevalle is veilige deurgang sonder enige koste toegestaan, terwyl daar ook berigte is dat minstens een operateur sowat $2 miljoen betaal het om deur te kom.
Die goedkeuringsproses geskied tans op ’n geval-tot-geval basis, en daar is aanduidings dat vaste fooie in die toekoms ingestel kan word. Verskeie lande, waaronder Indië, China en Pakistan, is reeds in gesprek met Iran om veilige deurgang vir hul skepe te verseker.
Intussen het Iran se permanente sending by die Verenigde Nasies gesê dat “nie-vyandige” skepe steeds toegang tot die Straat kan kry, mits hulle nie betrokke is by aggressie teen Iran nie en aan veiligheidsvereistes voldoen.
Die spanning in die streek het toegeneem sedert Amerika en Israel ’n offensief teen Iran geloods het. Iran het gereageer met aanvalle op Israel en ander teikens in die streek, wat die risiko vir skeepsverkeer verhoog.
Hoewel Iran ontken dat die Straat heeltemal gesluit is, is skeepsverkeer reeds merkbaar minder, met slegs ’n handjievol vaartuie wat die roete daagliks gebruik. Sommige skepe vaar ook nader aan Iran se kus of skakel hul opsporingstelsels af, wat kommer oor veiligheid en deursigtigheid laat ontstaan.
Die Straat van Hormuz hanteer bykans ’n vyfde van die wêreld se olievoorraad, en enige ontwrigting het ’n direkte impak op pryse. Brent-ruolie het reeds bo $100 per vat gestyg, met pieke naby $118.
Hoewel Suid-Afrikaanse skepe steeds deur die gebied kan beweeg, dui die toenemende beheer en spanning daarop dat die risiko’s toeneem – en dat plaaslike brandstofpryse waarskynlik onder druk sal bly.